WARSZAWA: 22:38 | LONDYN 20:38 | NEW YORK 15:38 | TOKIO 05:38

Ziemowit Sokołowski: Okręty „zanurzające się” oraz podwodne. Kilka refleksji na ten temat cz. 4

Dodano: 31 sie 2023, 10:53

Wybrane przykłady możliwości atomowych okrętów podwodnych

Zasadniczo napęd atomowy nie jest tu wiodącym tematem. Wypada jednak przypomnieć pewne szczególne osiągnięcia w tym względzie. Pierwszy atomowy okręt podwodny USS Nautilus w 1958 roku przebył w zanurzeniu trasę od Hawajów poprzez Geograficzny Biegun Północny do Portland w Anglii. W czasie tego rejsu pomyślnie przetestowano system nawigacji inercyjnej, która została również zastosowana na samolotach w lotach długodystansowych.
W 1960 r. USS Triton dokonał podwodnego, okrężnego rejsu dookoła świata. Przepłynął ponad 36 tys. mil morskich w 83 doby. Średnia prędkość w czasie tego rejsu wynosiła ok. 18 węzłów. Max. prędkość podwodna była na poziomie 25 węzłów.
USS Nautilus, mający tradycyjny jeszcze kształt kadłuba, uzyskiwał pod wodą prędkość do 22 węzłów. W dalszych rozwiązaniach, optymalizacja kształtu kadłuba dla pływania podwodnego sprawiła, że prędkości pod powierzchnią oraz zasięgi tych samych okrętów stały się większe niż w pływaniu nawodnym. Pomimo tego, że moc przekazywana na śruby napędowe tak na powierzchni jak i w zanurzeniu jest taka sama. Różnica jest w przedziale kilku węzłów. Bardzo ważne zmiany w konstrukcji dotyczyły wyciszenia wszystkich mechanizmów, znajdujących się wewnątrz okrętu oraz samych śrub napędowych. Łopaty śrub w liczbie 4-7 mają specyficzny kształt „scythe shaped” (podobny do kosy), co pozwala uniknąć zjawiska kawitacji. Kawitacja powoduje zmniejszenie sprawności śruby, przy równoczesnym zwiększeniu jej hałaśliwości. Te rozwiązania oraz specjalne powłoki, pokrywające kadłub, utrudniają namierzenie zanurzonego okrętu. System sterowania również uległ zasadniczym zmianom. Stosuje się pewne systemy, które sprawdziły się wcześniej w lotnictwie. Np. jeden sternik kontroluje kurs i zanurzenie. Szeroko rozumiana automatyzacja oraz podwajanie, a nawet potrajanie co wrażliwszych systemów, zwiększa prawdopodobieństwo niezawodności. Do budowy kadłubów stosowane są utajnione stopy szczególnie wytrzymałej stali. Rosjanie eksperymentowali ponadto z bardzo trudnym w obróbce tytanem.

Przemiany w zakresie napędu i uzbrojenia (wraz z całą techniką towarzyszącą) po ostatniej wojnie światowej doprowadziły do wyodrębnienia się trzech zasadniczych typów okrętów podwodnych o napędzie nuklearnym. W opisie typów okrętów została użyta NATO-wska terminologia.
Pierwszy z nich nawiązuje do użytkowanych wcześniej „klasycznych” okrętów średniej wielkości. Niekiedy określony jest jako „Attack submaine” lub „myśliwski”. Ich główną bronią są torpedy służące do zwalczania okrętów nawodnych i podwodnych oraz rakiety i rakietotorpedy przeciw okrętom nawodnym. Jednak ich możliwości bojowe są bez porównania większe niż u poprzedników. Dotyczy to prędkości, zasięgu, autonomiczności, zanurzenia oraz skuteczności w naprowadzaniu torped i ich siły destrukcyjnej. W tym rodzaju okrętów pod względem ilości dominują Stany Zjednoczone – ponad 50 jednostek w służbie. Z pozostałych państw 9 okrętami myśliwskimi dysponują Chiny, 8 – Rosja, 7 – Francja, 6 – Wielka Brytania, 1 – India (Wypożyczony od Rosji).
Rozpiętość wyporności podwodnej w tej grupie jest bardzo znaczna. Od 2,6 tys. ton Rubis class – Francja, do 13,8 tys. ton – Akula class Rosja. We flocie amerykańskiej najliczniejszą grupą jest Los Angeles class – 32 jednostki. Najnowocześniejszymi są jednostki Virginia class – 19 szt. Są to okręty o wyporności podwodnej 7,9 tys. ton, prędkości nawodnej 22 węzły, prędkości podwodnej >25 węzłów oraz dopuszczalnym zanurzeniu 600 m (5,4 długości całkowitej). Moc napędu głównego 26 MW. Zamiast śruby – pędnik wodno-odrzutowy (hydro-jet).
Największym okrętem sowieckim tego rodzaju jest Akula class III o wyporności podwodnej 13,8 tys. ton, prędkości nawodnej 10 węzłów, prędkości podwodnej 28-35 węzłów oraz bezpiecznym zanurzeniu do 520 m (4,6 max długości całkowitej). Max. zanurzenie robocze 600 m. Moc napędu głównego 32 MW.
W latach 1977-1995 sowiecka marynarka wojenna dysponowała 7 okrętami typu Alfa class. Kadłub tych jednostek wykonany był ze stopu tytanu. Nowy typ zautomatyzowanego reaktora chłodzony był płynnym metalem (ołów z bizmutem lub sód). Wyporność nawodna/podwodna 2,9/3,7 tys. ton. Wymiary: L 81,4 x B 9,5 x T 7 m. Zanurzenie testowe 400 m, według innych informacji – nawet do 900 m. Prędkość nawodna (wg różnych źródeł) 12 lub 20 węzłów, podwodna 41 lub 43 węzły. Maksymalna uzyskana prędkość przy pełnej mocy reaktora to 44,7 węzła. Wyrzutnie torped i rakietotorped 6 x 533 mm. Napęd 1 turbina 40 tys. KM (29,4 MW), 1 śruba. Załoga 29-45 osób. Prawdopodobnie w trakcie użytkowania tych okrętów pojawiły się problemy z napędem, dlatego nie przedłużono tej serii.
Drugim typem są wielkie okręty podwodne, wyposażone głównie w pionowe silosy do wystrzeliwania rakiet o wielkim zasięgu, z wielogłowicowymi głowicami termonuklearnymi. W terminologii natowskiej określane są jako „Ballistic missile submarines”. W liczącym 18 okrętów, amerykańskim typie „Ohio”, kiosk wraz z dziobowymi sterami zanurzenia jest w przedniej części kadłuba. Z tyłu na zewnątrz są stabilizatory poziome i pionowe w układzie (+), skojarzone ze sterami kierunku i zanurzenia. Wymiary LxBxT: 170,7×12,8×11,1 m. Wyporność nawodna/podwodna: 16,7/18,7 tys. ton. Cylindryczny kadłub pojedynczy, z ulokowanymi na dziobie i rufie stożkowymi opływkami, zmniejszającymi opory ruchu, 4 pokłady. Najbliżej stępki znajdują się baterie akumulatorów. Na 3. pokładzie są aparaty torpedowe i zapasowe torpedy. Na 2. pokładzie pomieszczenia załogi i aparatura elektroniczna. Na 1. pokładzie: stanowisko dowodzenia, kabina hydroakustyczna i radiowa, kabina nawigacyjna. Największy przedział zawiera 24 silosy rakiet i stanowisko obsługi i odpalania. Następne 2 przedziały zawierają reaktor i turbiny z reduktorami. Główny napęd stanowią 2 turbiny parowe (z przekładnią) o mocy 26 MW. Jedna śruba siedmioskrzydłowa. Prędkość 12 węzłów na powierzchni i 25-30 węzłów w zanurzeniu (zależnie od informacji). Zanurzenie bezpieczne do 240 m, tj. 1,4 całkowitej długości okrętu. W skład załogi wchodzi 155 osób, w tym 15 oficerów. Standardowy patrol trwa 70 dni.
W klasie „Ballistic missile submarines” Rosja posiada 6 jednostek typu Borei o wyporności nawodnej/podwodnej 14,7/24 tys. ton oraz 8 jednostek typu Delta IV o wyporności 18,2/20,1 tys. ton.

Wielka Brytania posiada 4 jednostki typu Vanguard o wyporności 15,9/17,5 tys. ton, Francja – 4 jednostki typu Triomphant o wyporności 12,6/14,3 tys. ton, Chiny – 6 jednostek typu Jin o wyporności 10/11 tys. ton i 1 typu Xia o wyporności 7/8 tys. ton oraz Indie – 2 jednostki typu Arihant o wyporności 6/7 tys. ton.
Porównanie osiągów zbliżonych wielkością do rosyjskich jednostek typu Delta IV oraz amerykańskich tupu Ohio wygląda następująco: prędkość nawodna większa u Ohio o 2 węzły, prędkość podwodna wyższa u Delta IV o 5,3 węzła. Bezpieczne zanurzenie: Ohio 240 m, Delta IV 400 m. Ciekawostką jest to, że na rosyjskim okręcie zainstalowano pędnik pompowo- odrzutowy typu hydrojet, zamiast śruby.
Przy okazji omawiania okrętów podwodnych tej klasy wypada wspomnieć o największych na świecie sowieckich atomowych okrętach Typhoon class (6 szt.). Ostatni z nich w służbie do 2022 r. – był to Dmitrij Donskoj. Jego wyporność nawodna/podwodna wynosiła 18,5/26,6 tys. ton. Wymiary: długość 175 m, szerokość 23 m (prawie 2 razy tyle, co amerykański Ohio), zanurzenie 12 m. Prędkość nawodna 22,2 węzła, prędkość w zanurzeniu 28 węzłów. Zanurzenie bezpieczne 900 m (5,1 całkowitej długości okrętu). Główne uzbrojenie stanowiło 20 pionowych silosów dla nuklearnych balistycznych rakiet o zasięgu 8,3 tys. km. Każdy pocisk posiadał 10 niezależnych głowic. Ponadto 6 wyrzutni torpedowych, rakietotorpedy, pociski ziemia powietrze i inne. Konstrukcja okrętu składała się z 2 połączonych ze sobą kadłubów ciśnieniowych. Napęd – 2 reaktory atomowe, 2 turbiny parowe o łącznej mocy 66 MW.
Trzecim typem są okręty z pociskami manewrującymi „Cruise missile submarines”. Są to okręty o wyporności podwodnej od 7 tys. ton (Shang class) – 1 okręt Chiny, 13,8 tys. ton (Yasen class) – 3 okręty Rosja, 18,7 tys. ton (Ohio class) – 4 okręty, do 19,4 tys. ton (Oscar class) – 6 okrętów Rosja.
Na szczególną uwagę zasługują najnowocześniejsze rosyjskie okręty Yasen class. Ich prędkość max. na powierzchni wynosi 20 węzłów. W zanurzeniu przy cichym biegu 28 węzłów, a przy pełnej mocy do 35 węzłów. Bezpieczne zanurzenie 450 m (3,2 długości okrętu). Uzbrojenie: manewrujące pociski przeciw okrętom nawodnym i podwodnym 32 szt. w 4 silosach, 10 wyrzutni torpedowych torped samonaprowadzających kalibru 533 mm, pociski woda-powietrze.
Porównywalne amerykańskie okręty Ohio class w wersji Cruise są wolniejsze od rosyjskich Yasen class: na powierzchni o 8 węzłów, a w zanurzeniu ok. 5 węzłów, bezpieczne zanurzenie jest również mniejsze – aż o 210 metrów.
Wypada się zastanowić, dlaczego aż tak wielu publicystów w odniesieniu do okrętów podwodnych o wyporności kilku a nawet więcej tysięcy ton, z uporem godnym lepszej sprawy nazywa je nadal „łodziami podwodnymi”. Tak czy inaczej, można im powinszować uporu.
Przeważają opinie, że rosyjskie okręty atomowe górują nad swymi amerykańskimi odpowiednikami pod względem wyporności, prędkości i bezpiecznego zanurzenia. Natomiast przewagę Amerykanów upatruje się w bardziej zaawansowanej elektronice. Wobec utajnienia wielu danych, trudno te poglądy zweryfikować. Podobnie, a nawet jeszcze bardziej, dotyczy to sprawy uzbrojenia.

Atomowe okręty podwodne mają możliwość skrytego działania na dużych głębokościach i  -w odróżnieniu od lądowych wyrzutni rakiet – są mobilne, zatem trudniejsze do wykrycia i zniszczenia. Do chwili zakończenia ostatniej wojny światowej obszar działania marynarki wojennej na świecie dotyczył głównie mórz i oceanów. Zakres jej oddziaływania w walkach lądowych ograniczał się początkowo do zasięgu artylerii okrętowej oraz operacji desantowych. Później został powiększony o możliwości bojowe rakiet woda/powietrze-ląd, jak również samolotów bazujących na lotniskowcach. Obecnie największy potencjał zniszczenia zlokalizowany jest w rakietowych silosach atomowych okrętów podwodnych. Rakiety mogą być odpalane spod powierzchni wody. Najważniejszym akwenem aktywności tego rodzaju broni jest Ocean Lodowaty, otaczający Geograficzny Biegun Północny. Stąd jest już stosunkowo blisko do centrów strategicznych skonfliktowanych państw. Amerykańskie i rosyjskie okręty odbywają tam w gotowości bojowej nieustające patrole. Od pewnego czasu drugim obszarem dużej aktywności okrętów atomowych stał się północny Pacyfik. Na amerykańskich okrętach typu „Ohio” patrole trwają ok. 2 miesięcy, na sowieckich bywały nawet do 9 miesięcy. Jak dotąd „równowaga strachu” zapobiegła wojnie na skalę globalną. Na jak długo – to się okaże. W systemach demokratycznych (pomimo ich ewidentnych wad) zaryzykowanie wojny nie jest sprawą prostą. Wymaga trudnych uzgodnień natury politycznej. W systemach totalitarnych nie jest to konieczne, a nawet oczekiwane. Zatem wciąż jest aktualna stara łacińska maksyma: „si vis pacem, para bellum” (chcesz pokoju, szykuj się do wojny).
Powyższe refleksje odnośnie okrętów podwodnych są ogólnej natury. Dla osób zainteresowanych tym tematem bardziej szczegółowo, mogę polecić opracowania zawarte w poniższym spisie literatury. Z pewnością są również i inne…

Autor: Ziemowit Sokołowski

Literatura i źródła:
Modern Submarine Warfare. David Miller, John Jordan. Tiger Books International PLC, London 1991.
Wojna Morska 1939 -1945. Jerzy Pertek, Witold Supiński. Wydawnictwo Poznańskie 1959.
Die Britische Kriegsflotte. Gerhard Hōflich.Verlag von E.S. Mittler & Sohn, Berlin 1943.
Okręty wojenne świata. Jacek Krzewiński.Sigma&Not. Warszawa 1993.
Konwoje Arktyczne 1941-1945. Richard Woodman. Dom Wydawniczy Bellona. Warszawa 2002.
Royal Navy 1950-1994. Jacek Krzewiński. Magnum-X 1995.
Wikipedia, art. różne.

Kursy walut

Średnie kursy walut NBP z 2023-11-30

1 EUR - 4,3492 1 USD - 3,9810
1 CHF - 4,5510 1 GBP - 5,0350

Redakcja i reklama

Jezeli chcesz się z nami skontaktować lub nawiązać współpracę skorzystaj z formuarza
» kontakt

Wszystkie prawa zastrzeżone INFOMARE.pl

Design: Studio AM | Realizacja portalu: Agencja Interaktywna KULIKOWSKI-IT.pl Projektowanie stron internetowych Szczecin